edizio

Edizio

Liburuen edizioa edo liburuen argitalpena mota guztietako liburuen (literarioak, teknikoak, entziklopedikoak, entretenimendukoak, komikiak, albistegiak, etab.) ekoizpen eta hedapenari dagokion industria da. Liburuaren argitalpenean sar daiteke edo ez publiko orokorrari eskuragarri dagoen informazioa zirkulazioan jartzeko jarduera, hau da, banaketa. Kasu batzuetan, egileak beren argitaratzaileak izan daitezke.
Liburua honela definitzen da: edozein euskarritan inprimatutako argitalpen unitario, ez-aldizkakoa, literaturakoa, artistikoa, zientifikoa, teknikoa, hezkuntzakoa, informaziokoa edo aisialdikoa, bere osotasunean liburuki bakarrean edo tarteka hainbat liburukitan edo faszikulutan argitaratuta egiten dena. Material osagarriak ere sartzen dira, edozein euskarritan, elektronikoa barne (liburu elektronikoa). Material horiek, liburuarekin batera, osotasun bat osatzen dute, bereiz merkaturatu ezin dena.
Espainieraz, tradizionalki nahastu egiten dira «liburuen edizioa» terminoa eta liburu eta egunkarien argitalpena bera.
Kultura anglosaxoian alde nabarmena dago edizioaren (editing) eta argitalpenaren (publishing) artean. «Edizioa» (ingelesez edition: ‘zuzenketa’) deitzen zaio, halaber, lan bat aldatzeko egiten den egintzari. Konputagailu digitalen etorrerarekin, edizioa eszenatoki berrietara zabaldu da, Interneten munduan bezala, idazketaren bertsio modernoagoetara zabalduz, hala nola webguneak, blogak eta antzekoak.
Aldez aurretik liburu-formatuan zabaldutako lan bat berriro argitaratu daiteke, nahi izanez gero. Hertsiki hitz eginez, lan hori aldaketarik gabe berriz inprimatu edo zabaltzen bada, berrinprimaketa deritzo; aitzitik, aldaketa garrantzitsuren bat egiten bazaio, hala nola handitzeak, berrikuspenak, zuzenketak, kentzeak, gehigarriak edo beste edozein aldaketa, edizio berria edo berrargitalpena deritzo, dagokion zenbakia gehituz (lehen, bigarren, hirugarren edizioa). Desberdintasunak minimoak badira eta ez funtsezkoak, egoera desberdintasunak deitzen zaie.
Edizio zaharrean, tirada baten eta haren ondoren zetozenen artean desberdintasun esanguratsuak egon zitezkeen, inprimatzailearen edo akats-egilearen ohartarazpenen ondorioz edo edizioan inplikatutakoen beste desio batzuen ondorioz (adibidez, edizioaren zati bat pertsonaia bati eskaintzea, eta, beraz, ale kopuru baten buru dedikazio desberdin batekin jarri behar zen), lana inprimatzeko prozesu berean.
Guztiz bat ez datozen bertsio edo eskuizkribu alternatiboetatik abiatuta, argitaratzeko besteren lan bat prestatzeko arteari ekdotika deitzen zaio. Filologiaren partetzat hartzen da, eta horren barruan, testu-kritikaren arlokotzat.
Editoreak testu jakin bat zabaltzeko erabakia hartu duenean, hainbat aukera edo edizio-mota aurkezten zaizkio aurrean. Hauek dira ohikoenak: